Danas su Sveti Vrači

Srpska pravoslavna crkva danas molitveno obeležava praznik posvećen svetim lekarima Kozmi i Damjanu, koji se u narodu nazivaju Sveti Vrači.

Kozma i Damjan ostali su upamćeni kao sveti ljekari koji nisu naplaćivali svoje usluge, te se zato nazivaju i Besrebrenicima.

Braža Kozma i Damjan bili su lekari i čudotvorci rodom iz Rima. Kao deca kršteni su i u hrišćanskom duhu vaspitani. U hrišćanskoj tradiciji pominje se da su imali veliku blagodat od Boga, da leče ljude i životinje od svake bolesti i muke, i to obično polaganjem ruku. Za svoj trud nisu tražili nikakvu nagradu, samo su zahevali od bolesnika da veruju u Isusa Hrista.

Zapisano je, takođe, da je Kozma „ljuto zamerio Damjanu kada je od Paladije, žene koju su izlečili od teške bolesti, uzeo tri jajeta i da je čak tražio da ga po smrti ne sahrane pored brata“.

Svetitelji su ipak sahranjeni jedan pored drugoga u mestu Feremanu. Svetitelji Kozma i Damjan, u narodu poznati i kao sveti Vrači, predstavljaju se na ikonama i freskama u srednjovekovnoj odeći, s kovčežićima u kojima su nosili lekove.

Mnoge bolnice nose ime Svete braće Kozme i Damjana, a mnogi hramovi, širom pravoslavnog sveta, posvećeni su upravo njima – Svetima Kozmi i Damjanu.

Slave se dva puta godišnje, 14. jula kada je umro Kozma i 14. novembra na dan smrti Damjanove.

Osim u hramovima Srpske pravoslavne crkve i pravoslavnim domovima, ovaj praznik se obeležava i u mnogobrojnim zdravstvenim ustanovama koje svetitelje i lekare slave kao zaštitnike svoje profesije.

Jedna od najpoznatijih fresaka s likovima svetih Kozme i Damjana nalazi se u Pećkoj patrijaršiji, iznad sarkofaga arhiepiskopa Danila Drugog.