Poklič Kosovo Republika! – Pre 52. godine otpočela otvorena borba Albanaca za otcepljenje od Srbije
Na današnji dan 27. novembra godine 1968, uoči državog praznika Albanije, Dana Zastave, na Kosovu i Metohiji su organizovane masovne demonstracije pripadnika albanske nacionalne manjine. Pripadnici jugoslovenske vojske i policije ugušili su demonstracije na kojima je zahtevano da ta pokrajina Srbije dobije status republike.
Kosovo republika! – bio je poklič koji se sa Univerziteta u Prištini, gde su većinu studenata činili etnički Albanci, proširio prvo Prištinom, a potom i ostalim gradovima tadašnje Autonomne pokrajine Kosovo i Metohija. Albanci su zahtevali da im se prizna status konstitutivnog naroda u Jugoslaviji (dotad su bili podvedeni pod „narodnost“), a da SAP Kosovo postane sedma republika SFRJ. Stavove Albanaca podžao je i tadašnji predsednik Albanije Ener Hodža.
Kako su kasnije ocenili istoričari i politikolozi bio je to probni balon za akciju razbijanja SFRJ i otcepljenja Kosova i Metohije od Srbije. Tadašnje komunističke vlasti, na čelu sa Josipom Brozom to su videle kao najobičniji studentski bunt, a Tito im je tada čak i poručio da su u pravu! Prvu pobunu Albanaca u Srbiji su pripremili Fadilj Hodža, Veli Deva, Mahmut Bakali, Ismail Bajra, Aslan Fazlije i drugi albanski političari tog vremena.
„Vi mladi, dokazali ste se, vi ćete postepeno preuzeti vlast na Kosovu – rekao je tada okupljenim demonstrantima Ismail Balja.
Glavni vinovnici nemira bili su studenti Prištinskog univerziteta, pre svega sa Filozofskog fakulteta.
U ranu zoru sledećeg dana dolazi do intervencije oružanih jedinica JNA, koje su „ugušile“ ovaj bunt.
Albanska pobuna na Kosovu i Metohiji 1968. doprinela je da se u Ustav iz 1974. Kosmet, ustavno, približio republikama. I rukovodstvo je bilo za republiku Kosovo i Metohija, kao i Fadilj Hodža i Mahmut Bakali.
Međutim, ovaj radikalan politički zahtev albanskih demonstranata samo se delimično mogao pripisati odvažnosti kosovskih Albanaca. Okolnosti na domaćoj i međunarodnoj sceni stvorile su idealnu „političku klimu“ za njihovu pobunu.
Indikativno je da se Albanci 1981. godine, kao uostalom i 1968, dižu na bunu nakon „odlaska“ autoritarnih ličnosti sa političke scene.
Godine 1968. to je bila smena Aleksandra Rankovića, početkom 80-ih to je bila smrt Josipa Broza Tita. Oba puta Albanci s pravom pretpostavljaju da će odlazak ovih ličnosti dovesti do preraspodele moći između federalnih jedinica (republika) i da je realno očekivati slabljenje pozicija srpskog rukovodstva.
