Danas je Vidovdan, znamo li ko je bio Sveti Vid – Vit?
Vidovdan, jedan od najvećih srpskih praznika, nije proistekao iz poštovanja prema Svetom mučeniku Vitu (Vidu) već zbog toga što se na dan pomena ovog svetitelja odigrao Kosovski boj – srpska tragedija, mit i zavet.
Sveti Vit koga (28. juna) praznuje SPC, po hagiografskim i ikonografskim izvorima i jednom zapisu iz 7. veka, je bio sin uglednog senatora sa Sicilije. Još u ranom detinjstvu je zbog snažne vere u Hrista stekao isceliteljsku moć, vođen anđelima koji su mu se javljali. Njegov otac Ilasije, je na razne načine pokušavao da odvrati sina od hrišćanstva i nije odustao ni kada mu je Vit čudesno povratio vid.
Očevom naumu da ga ubije, Vit je Božijom pomoći uspeo da pobegne u Lukaniju sa svojim vaspitačem Modestom i dadiljom Kriskentijom koji su bili hrišćani.
Posle nekog vremena nečisti duh je obuzeo sina cara Dioklecijana i zapretio da neće napustiti dečaka dok u Rim ne dođe Vit Lukanijski. Vit biva pronađen i doveden u prestonicu gde isceli carevića, ali kako nije želeo da prinese žrtvu paganskim bogovima, njega i njegove pratioce podvrgnuše mučenju. U najstrašnijim mukama javi im se anđeo i čudesno ih odnese u Lukaniju. Po dolasku Vit se pomoli Gospodu da primi duše troje sastradalnika i molba mu bi uslišena. Tri dana kasnije uglednoj hrišćanki Florenciji Vit se javio, ona je pronašla njihova tela i sahranila ih u mestu Marijanus.
Svetog Vita Srbi su poštovali u srednjem veku, jedan od najstarijih dokaza je njegovo pominjanje, zajedno sa Modestom i Kreskentijom u “mesecoslovu” Miroslavljevog jevanđelja napisanog krajem 12. veka za kneza Miroslava, brata Nemanjinog. Sv Vit se pominje i u srpskim hagiografskim izvorima koji su nastali po stvaranju autokefalne Srpske crkve.
Služba Svetom Vitu pojavljuje se u dva srpska mineja iz vremena kralja Milutina, koji se čuvaju u ruskim rukopisanim zbirkama. Verovatno i tzv. Dečansko četverojevanđelje u kome se takođe u mesecoslovu pominje Vit, potiče iz Milutinovog vremena, koje je ruski konzul, Giljferding 1857. godine na proputovanju kroz Staru Srbiju odneo iz Dečana u Sankt Peterburg .
U Zahumlju koje se nalazilo u sastavu srpske države do vladavine kralja Stefana Dečanskog, crkva Sv Vita nalazila se u Drijevima, srednjevekovnom trgu na Neretvi.
U svetoarhanđelskoj povelji cara Dušana izdatoj 1347/1348. godine, pominje se crkva Sv Vita kod sela Kupelnika metoha carske zadužbine u Donjem Pilotu, koje se prema nekim izvorima nalazilo zapadno od Dušanove prestonice; Prizrena.
O poštovanju Sv Vita govore i srednjevekovne predstave na freskama, jedna od najstarijih predstava nalazi se u Pećkoj Patrijaršiji u crkvi Bogorodice Odigitrije nastala oko 1335. godine u delu gde se nalazi kivot ktitora, arhiepiskopa Danila Drugog, naslikan sa najpoštovanijim svetim vračima (lekarima) svetim Kozmom, Damjanom, Pantelejmonom i Jermolajem.
Veruje se da je Sveti Vit bio naslikan u Veluću, nekoliko godina pre Kosovskog boja, zatim u crkvi Sv Đorđa u Starom Nagoričanu.
Kult Svetog Vita počinje da slabi početkom 15. veka, jer se u srpskim tipicima i minejima za 15(28) jun, na dan Svetog Vita pojavljuje PAMJAT – u spomen pogibije Svetog kneza Lazara u Kosovskom boju, koja je doprinela da se ime Sv Mučenika Vita u srpskom narodu ne zaboravi.
Srpska pravoslavna crkva Sv Kneza Lazara liturgijski proslavlja od 1892. godine, toga dana proslavlja Svete mučenike; Vita, Modesta i Kriskentiju, Svetog proroka Amosa, Prepodobnog mučenika Dula, Svetog Jefrema – patrijarha srpskog i Blaženog Avgustina – episkopa Iponskog.
S. Simić
