Oslobodioci u Prištini: 22. oktobar 1912. – dan koji su iščekivale generacija Srba u gradu na Veluši i Prištevki
U periodu od osmanskog osvajanja Prištine 1455. godine do oslobođenja 1912. godine, u ovoj varošici je živelo najmanje petnaest generacija Srba. Svaka generacija je priželjkivala dan oslobođenja.
Tokom viševekovne osmanske vladavine, Priština nikada nije ostala bez srpskih žitelja. Među najstarije porodice ubrajaju se Karakuševići, Hadži Milići, Gapići, Kostići-Protići, Dikići -Stojanovići, Filipovići, Panići, Cocići, Gokčići, Zafirovići, Dimčetovići, Đamišovići (Puvalci) i Ročkomanci.
Prvi balkanski rat vođen između Kraljevine Srbije i Osmanskog carstva otpočeo je bitkom na Prepolcu 15. oktobra 1912. godine. Za samo nekoliko dana, Šumadijska divizija I poziva, Moravska divizija II poziva i Drinska divizija II poziva – jedinice u sastavu Treće srpske armije pod komandom đenerala Božidara Jankovića stigle su do Gazimestana i Dragadana, gde su osmanske jedinice ojačane arbanaškim odredima pružile poslednji otpor. Dana 22. oktobra, posle 16 časova, Priština je oslobođena. U varošicu formiranoj na Veluši i Prištevki među prvima su ušli Vojislav Tankosić četnički komandant, Milan Rakić pesnik i konzul, Bogdan Radenković istaknuti nacionalni delatnik, Todor Stanković konzul, Kosta Milovanović-Pećanac oficir i drugi. Srbi su s radošću dočekali ulazak srpske vojske. Svečana proslava oslobođenja Prištine održana je sutradan 23. oktobra, ulice su bile prepune Srba, sama varoš je bila zakićena srpskim trobojkama, glavnom ulicom je prošla svačana povorka koju je predvodio prištinski prota sa učenicima iza kojih se kretala vojna kolona predvođena đeneralom Jankovićem.
Do 1940. godine, Prištinski vojni garnizon obeležavao je svaki 22. oktobar kao dan solobođenja. Danas, iako je proteklo 114 godina od oslobođenja, oni koji su učestvovali u oslobođenju Stare Srbije su prisutni u Prištini.
Na groblju u Prištini počivaju posmrtni ostaci više desetina srpskih vojnika koji su položili živote u oslobodilačkom ratu (1912). Njihovi grobovi nas podsećaju na vreme kada su naši sunarodnici iz Valjeva, Kragujevca i Kruševca, vođeni kosovskim predanjem učestvovali u borbama za oslobođenje Stare Srbije.
Večna slava i hvala junacima oslobodilačkih ratova 1912. i 1913. godine.
