Petar Ristanović: Uloga srpskih intelektualaca u oblikovanju događaja u SFRJ nepostojeća i drugorazredna

Istoriografija je dobila značajno delo prilagođeno stručnoj javnosti ali i široj čitalačkoj publici, bili su jedinstveni u oceni istoričari Jovan Aleksić, Nemanja Dimitrijević i Aleksandar Gudžić govoreći o knjizi Iluzija moći: srpski kritički intelektualci i komunistički režim istoričara Petra Ristanovića koja je predstavljena u Gračanici.  

Najnovija knjiga Petra Ristanovića pisana je na osnovu neobjavljene arhivske građe, kako je pojasnio istoričar Jovan Aleksić, do sada nepoznate i netaknute. Dodao je da je Iluzija moći logičan nastavak prve Ristanoviće knjige Kosovsko pitanje 1974-1989 koja je kao i potonja, produkt autorovog naučnog rada i doktorske disertacije.  

„Ristanović se vodio Tacitovim načelom – bez strasti i pristrasnosti i trudio se da nam predstavi jednu vrlo osetljivu temu, koja pripada prošlosti ali je i danas aktuelna. Temu posmatra iz neutralne perspektive. Naići ćemo na stavove koji se nama i ne sviđaju ali on prenosi ono što je otkrio u izvornoj građi, rekonstruišući prošlost koja nikada nije ni prestala“, rekao je Aleksić.

Ristanović, u knjizi obrađuje period od Brionskog plenuma do stupanja Slobodana Miloševića na političku scenu, odnosno od „vododelnice“ do prelomne tačke i Miloševića koja je, kako Aleksić ističe, prelomila sudbinu SFRJ.

On je pozvao nadležne institucije Republike Srbije da obe Ristanovićeve knjige prevedu na engleski jezik. To bi, veruje, bilo korisno za srpsku diplomatiju, pre svega, jer bi tako bio urušen ustaljen narativ zapadnih zemalja i mejsntrim medija da je sve loše na Kosovu i Metohiji počelo sa Slobodanom Miloševićem potpuno ignorišući ono što događalo pre toga.

Master istoričar Nemanja Dimitrijević naglašava da značaj Ristanovićevih dela leži u njihovoj informativnosti, a zatim u činjenici da obuhvataju zaokružen istorijski period postojanja komunističke Jugoslavije.

„Monografija sadrži utemeljeni odgovor zapadnom narativu, koji u delovanju srpske eliti vidi jedan od uzroka nasilne ratne disolucije Jugoslavije. Značaj je i u tome što nas snabdeva utemeljenim argumentima i novim saznanjima,“ ocenio je Dimitrijević.   

Autor knjige Iluzija moći: srpski kritički intelektualci i komunistički režim Petar Ristanović navodi da ova tema počiva na dve zablude – prvu, da o kosovskom pitanju postoji obilje literature, te da je tema prilično uobličena i drugu, da srpski intelektualci u kosovskom pitanju igrali glavnu ulogu.

„Kada sam krenuo da istražujem pokazalo se da ni jedna ni druga pretpostavka ne stoje. Literatura jeste brojna ali krajnje ideološki napisana. Bilo mi je neverovatno da u Arhivu Srbije i Jugoslavije postoji more dokumenata i arhivske građe, koje niko apsolutno nije pogledao. Ovo tema o kojoj se govorilo, a niko se nije potrudio da prođe kroz dokumenta i ispita činjenice. Došao sam do zaključka da srpski intelektualci nisi ti koji su oblikovali događaje, njihova je uloga bila nepostojeća i drugorazredna“, rekao je Ristanović.

Na kraju je zaključio da još uvek postoje zablude koje i danas jedan krug istoričara iznosi kao činjenicu, a određena grupa autora za njima poseže dok piše svoje radove.    

Da li su, zaista, srpske intelektualce slušali samo „nezadovoljnici i radoznalci“ ili su njihove ideje pokretale mase? Kako je, uopšte, došlo do okupljanja intelektualca i njihovog suprostavljanja totalitarnom režimu? Koje su teme na kojima su se angažovali? Koliki je bio domet njihovog uticaja? I kakvu su ulogu odigrali u raspadu Jugoslavije?, ovim se temama, između ostalog, bavi Petar Ristanović u svojoj knjizi.

Petar Ristanović je rođen 1985. u Podgorici. Diplomirao je 2010. godine na Odeljenju za istoriju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu sa temom „Užička republika u memoaristici“. Master studije je završio 2011. godine na Odeljenju za istoriju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu sa temom „Srbija 1941: svedočenja i sećanja“.

Doktorirao je 2018. godine na Odeljenju za istoriju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu sa temom „Srpska intelektualna elita i kosovsko pitanje 1974-1989“.Od 2011. godine zaposlen je kao istraživač u Institutu za srpsku kulturu Priština/Leposavić, na projektu „Duhovna i materijalna kultura Kosova i Metohije“. Član je Kosovskometohijskog odbora Matice srpske i saradnik na projektu Srpski biografski rečnik.

Dobitnik je nagrada:

„Gavrilo Princip“ za najbolju doktorsku disertaciju iz oblasti nacionalne istorije odbranjenu u Srbiji 2018. godine.

Đurđa I. Jelinića za monografiju „Kosovsko pitanje 1974-1989“. Nagradu dodeljuje Arhiv Srbije za naučni rad iz oblasti arhivistike i istoriografije, pisan pretežno na osnovu arhivske građe koja se čuva u arhivima u Srbiji.

I. Miljković