Sveti kralj Milutin ktitorska slava i dan škole u Gračanici
SPC i vernici 12. novembra obležavaju praznik posvećen Stefanu Urošu II Milutinu Nemanjiću, Svetom kralju Milutinu. Praznik se svečano obeležava u zadužbinama Svetog krljalja u Gračanici i Banjskoj ali i na Hilandaru. Kult Svetog kralja Milutina posebno se poštuje u Bugarskoj.
Sveti Kralj Milutin pripadao je dinastiji Nemanjića – bio je mlađi sin kralja Uroša I, mlađi brat kralja Dragutina i otac kralja Stefana Dečanskog.
Stefan Uroš II – Milutin Nemanjić bio je kralj Srbije i jedan od najmoćnijih srpskih vladara u srednjem veku. Rođen je oko 1253, a umro 29. oktobra 1321. u Nerodimlju kod Uroševca, na Kosovu i Metohiji.
Svetom arhijereksom liturgijom koju je služio episkop novobrdski Ilarin praznik je svečano obeležen i u manastiru Banjska na severu Kosova i Metohije.
Danas je dan škole u Gračanici
Po srpskom kralju i vladaru iz 14. veka nazvana je i škola u Gračanici koja danas obeležava svoj dan. U manstiru Gračanica je posle Svete arhijerejske liturgije, koju je služio vladika Teodosije, presečen slavski kolač koga je prineo direktor škole Vladimir Milkić.
Čestitajući praznik vernicima, deci i nastavnicima vladika raško – prizrenski je svima poželeo uspeh u radu i izrazio nadu da će škola u Gračanici ubuduće, pored imena Kralj Milutin pridodati i prefiks Sveti, i tako na ponos svih, punim imenom oslovljavati srpskog vladara i najvećeg zadužbinara.
Nakon liturgije učenici su u manastiru Gračanica izveli prigodan program.
Milutin – voskovođa, mudri diplomata, graditelj
Jedan od najvažnijih srpskih vladara i najveći zadužbinar u srpskoj istoriji, kralj Milutin je višestruko promenio tok razvoja srpske srednjovekovne države.
Tokom svoje dugotrajne vladavine (1282-1321), kralj Milutin je mudrom politikom, strpljivom diplomatijom i istrajnošću u ostvarenju svojih namera osnažio Srbiju, koja je od njegovog vremena zauzela novu, znatno višu poziciju u svetu poznog srednjeg veka u Evropi i u novom zajedništvu pravoslavnih država na Balkanu, neposredno uz Vizantiju-Pravoslavno rimsko carstvo i samog cara, koji je smatran za Hristovog namesnika na zemlji i predvodnika hrišćanske, pravoslavne vaseljene.
Utirući nove puteve razvoja srpske srednjovekovne države, kralj Milutin je otvorio prostor za njeno dalje jačanje, koje je dostiglo vrhunac sa vladavinom njegovog unuka, kralja i cara Stefana Dušana, koji je uvek isticao svoju povezanost sa dedom čiju je politiku nastavio, nazivajući uvek kralja Milutina „svetim kraljem“.
Kralj Milutin je doneo tri suštinske promene srpskoj srednjovekovnoj, i ne samo srednjovekovnoj istoriji. Prva je bila promena toka svetorodne loze potekle od Stefana Nemanje – Svetog Simeona, jer su do samog njenog kraja 1371. godine vladali isključivo njegovi neposredni potomci: sin Stefan Dečanski, unuk Stefan Dušan i praunuk car Uroš. Druga dugotrajna promena je bila kraljevo snažno povezivanje sa Vizantijskim carstvom i Pravoslavnim carem Rimljana u Carigradu.
Nakon braka sa carevićkom Simonidom proleća 1299. godine, koje je u Carigradu definisano kao ujedinjenje srpskog kralja i vizantijskog cara, kralj Milutin je zauzeo prvo mesto nakon samog cara na pravoslavnom Balkanu, neposredno povezujući Srbiju ne samo sa prestonicom Carstva, već svojim zadužbinama i pokroviteljstvom i sa Svetom zemljom, svetim gradom Jerusalimom, Sinajem i čitavom svetom istorijom hrišćanstva. Treća i najdalekosežnija promena koju je doneo kralj Milutin bilo je stvaranje novog središta srpske države na prostorima južno od dotadašnjeg centra nemanjićke Srbije: na Kosovu i Metohiji, u skopskoj kotlini i predelima južno od vranjske kotline. Ove, sada centralne prostore srpske države i naroda, kralj Milutin će ukrasiti brojnim novopodignutim i obnovljenim zadužbinama, od Bogorodice Ljeviške u Prizrenu, preko svoje veličanstvene grobne crkve Svetog Stefana u Banjskoj i monumentalne Gračanice, zadužbina u i oko grada Skoplja, svoje nove prestonice, do Svetog Georgija u Starom Nagoričinu i manastira Prepodobnog Prohora Pčinjskog, utrvši put svojim naslednicima koji će ovu njegovu delatnost nastaviti. Ovi tada gusto naseljeni predeli, o čemu jasno svedoči i osnivačka povelja kralja Milutina za manastir Banjsku, ostaće vekovima jedan od središnjih prostora srpskog naroda, sve dok velikim seobama krajem sedamnaestog stoleća njihov karakter nije počeo da se postepeno menja.
Zbog svog zadužbinarskog delovanja Milutin je kanonizovan dve i po godine posle smrti i proglašen Svetim kraljem.
Molitva Svetom kralju Milutinu
“Na Zemlji si svom dušom zavoleo Hrista i Njegove si zapovesti sačuvao. Kao reka si bogato napojio siromašne milosrđem, sačuvavši svoj narod. I grob sa tvojim moštima mirisna isceljenja svima podaje: Zato te molimo, Sveti Milutine, isprosi dušama našim veliku milost”.
