Istoričar Nemanja Dimitrijević: Mi u Gračanici i oni u Prištini živimo u paralelnim svetovima

Nemanja Dimitrijević, doktorand istorijskih nauka ističe da je integrativna ideja između Srba i Albanca na Kosovu i Metohiji postojala jedino u vreme komunističke Jugoslavije i to u kraćem periodu od 1945. godine.

Gostujući u emisiji „Ključna reč“  mladi istoričar iz Gračanice kaže da je težnja ideološki zanesenih komunista novonastale države bila integracija Albanaca i Srba.

„Znali su za istorijski sukob  zato je i postojala težnja da se i Albanci i Srbi masovno uključe u strukturu novoformiranih  komunističkih organizacija na Kosovu i Metohiji“, pojasnio je Dimitrijević, autor naučnog rada o Prištini u periodu nakon Drugog svetskog rata do 1955. godine.

Navodu da je komunističkoj vlasti na lokalu delimično i pošlo od ruke da dug istorijski period, prepun trvenja i trenja između Srba i Albanaca preokrenu u zajednički rad kroz masovno osnivanje organizacija poput: Antifašističkog fronta žena (AFŽ), Udruženja za prosvećivanje žena, Udruženja prijatelja dece, Narodnog fronta i Narodne omladine.    

„Odnos prema stanovništvu bio je ideološki jer su vlasti želele da stanovništvo prihvati socijalistiku i komunističku ideologiju. U početku je to bio integracioni odnos neopterećen podelama, ko je tu Srbin a ko Albanac“, navodi Nemanja Dimitrijević.

Dodaje da su Srbi lakše prihvatali članstvo u partiju i u tadašnjim komunističkim organizacijama za razliku od albanskog stanovništva koje je bilo veoma nepoverljivo prema novom režimu verujući i da se tako trajno  razdvoji od „braće“ iz Albanije.

„Albanci sa Kosova su u integraciji videli opasnost koja preti gušenju njihove nacionalne ideje izgrađene tokom Drugog svetskog rata kada je ovde postojala Velika Albanija u okviru italijanske okupacione zone“, navodi Dimitrijević.

Politička angažovanost Albanaca na Kosovu naročito dolazi do izražaja posle 1950. godine što se ogleda u činjenici da veliki broj porodica upisuje svoju žensku decu u škole što do tada nije bila praksa u tradicionalnim muslimanskim porodicama.

Komunizam nudi rešavanje ženskog pitanja i izvesnih sloboda za njih

 „Zakon o skidanju zara i feredža donet je 1951. godine i lako je sproveden u praksi jer je skidanje zara i feredža doživljeno kao proces ženske emancipacije. Zakonom je muslimankama dozvoljeno nošenje marame na glavi ali je zabranjivao pokrivanje lica. U ovom procesu su važnu ulogu odigrale  ženske organzacije AFŽ i ostale koje su bile promoteri ženskih sloboda“, kaže Dimitirjević.

Socijalistička reforma  društva podrazumevala je i rešavanja ženskog pitanja i to je bio prioritet komunističkih vlasti. Pored obaveze da ženska deca pohađaju školu, ona u novom društvenom uređenju rade u fabrikama ali i posećuju kulturne ustanove. Socijalizam ženama donosi izvesne slobode, a jedna je bila i skidanje feredža i zara koje su  nosile muslimanke. Pitanje otkrivanja lica muslimanskih žena razmatralo se još u vreme Kraljevine Jugoslavije ali je ono realizovano tek u socijalizmu.

Migracije stanovništva i nova agrarna reforma

Godine 1953. Priština je imala 23000 stanovnika, Alabanaca je bilo dve trećine više u odnosu na Srbe. Demografski rast naročito je izražen u  periodu od 1961. do 1981. godine. Osim migracionih kretanja sa sela u grad evidentno je i naseljavanje Albanaca koje je zbog režima komunističkog rukovodstva Narodne republike Albanije bežalo sa tog prostora i naseljavalo se na Kosovu i Metohiji, najviše u gradskim sredinama u Prištini, Prizrenu i Gnjilanu.

Na nivou Savezne države 6. marta 1945. godine donesena je odluka o novoj  agrarnaoj reformi. Migraciona politika tadašnjih jugoslovenskih vlasti s jedne i politička odlika državnog rukovodstva Albanije s druge strane, značajno su uticale  na povećan proces migracije iz Albanije ali i na proces raseljavanja Srba sa Kosova i Metohije.   

„Revizija agrarne reforme odnosila se na Srbe, Crnogorce, Hercegovce koji su za vreme kralja Aleksandra dobili posede na području Kosova i Metohije. Političkom odlukom ne mali broj ovih porodica je raseljen sa Kosova i Metohije i naseljen u području Vojvodine. Ova odluka je takođe  uticala i na povećanje broja albanskog stanovništava na Kosovu i u samoj Prištini.

Biografija:

Nemanja Dimitrijević je rođen u Prištini 1994. Godine. Odrastao je u Gračanici gde je završio osnovu školu, a osnovne i master studije Istorije završio je na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Priprema doktorat na temu „Priština u periodu od 1944. do 1955. godine“. Bavio se istraživanjem savremene istorije Kosova i Metohije. Živi i radi u Gračanici.

Ivan Miljković