Osnovna škola „Vuk Karadžić“ u Prilužju: 155 godina svetionik prosvećivanja i opstajanja

Rad osnovne škole „Vuk Karadžić“ u Prilužju, od njenog početka 1865. godine, proteže se kroz tri veka, počevši od 19. pa do današnjih dana. Brojeći dane i vekove, teška i zla vremena koja su ostavljala neizbrisivi trag po srpski narod i srpsko školstvo na ovom prostoru, ova ustanova 155 godina čvrsto i ponosno stoji kao stožer i svetionik prosvećivanja i opismenjavanja.

Osnovna škola „Vuk Karadžić“ u Prilužju, tradicionalno 8. novembra proslavlja dan rođenja reformatora srpskog jezika i velikana srpske književnosti, po kome je dobila ime.

Zbog situacije sa koronavirusom i mera zaštite izostale su školske svečanosti i đačke priredbe. Dan škole je ipak, obeležen u specifičnim uslovima. Nastavničko veće održalo je tim povodom kratku svečanu sednicu. Na časovima sa učenicima nastavnici su razgovarali o danu škole, Vuku Karadžiću, istorijatu školstva koje u ovom krju postoji više od tri veka. Na Fejsbuk nalogu škole objavljen je kolažni prilog u čast dana ove vaspitno – obrazovne ustanove u kome su pored istorijskih podataka i prilika u kojima je radila škola od 1865. godine navedeni i sadašnji radni rezultati.

Istaknuto je da je škola posle 1999. godine imala 340 đaka u šesnaest odeljenja kao i predškolsku grupu. Danas broji 247 đaka u 15 odeljenja i dve predškolske grupe.

Pored uspeha u nastavnim aktivnostima koji se dopunjavaju uglednim časovima, školama u prirodi, naveden je i širok spektar vannastavnih aktivnosti: škola atletike, skijanja, fudbala, šaha, stonog tenisa, muzička, dramska ,recitatorska, folklorna i druge sekcije.

• 

Najviše uspeha ostvarili  su mladi atletičari osvojivši medalje na mnogim prvenstvima, atletskim takmičenjima, krosovima i trkama na svim nivoima u centralnoj Srbiji te tako proslavili i školu i svoje mesto.

Uspehe su nizale i druge sportske sekcije ali i svi ostali koji predstavljaju Osnovnu školu „Vuk Karadžić“.

Na tradicionalnoj muzičkoj manifestaciji „Cvrkuti sa Ibra“  predstavnici Prilužja kići se vraćaju bar sa jednom nagradom.

Tu su i brojna prva mesta, diplome i priznanja sa opštinskih, okružnih, pokrajinskih i republičkih takmičenja u znanju iz nastavnih predmeta.

Prošle godine, učenici i nastavnici su dan škole obeležili izvođenjem dramskog komada „Dinastija Nemanjića“ kojim su ujedno dali doprinos u obeležavanju osam vekova od proglašenja autokefalnosti SPC.

• 

U prvim počecima od osnivanja škola u Prilužju je sa srpskim narodom ponela teret teških vremena po tadašnju državu Srbiju, koji se odražavao i na život Srba u Turskoj carevini, odnosno Staroj Srbiji.

Početak dvadesetog  veka donosi nešto veći uticaj Kraljevine Srbije pre svega na školstvo, što je dovelo i do kontiuniranog rada postojećih srpskih škola.

Posle Balkanskih ratova počinje obnova i priprema za razvoj školstva koju prekida početak Prvog svetskog rata. Nakon rata otvaraju se Državne škole  i tamo gde ih ranije nije bilo.

Godine 1922. škola se iz male zgrade, koja je sagrađena na prelazu između devetnaestog u dvadesei vek, premešta u novoizgrađeni objekat koju su meštani podigli u rekordnom roku.

• 

U školskom dvorištu 1933. godine podignut je i otkriven spomenik učitelju Gligoriju Ristiću iz Babinog Mosta, koji je vredno službovao u Prilužju od 1909. do 1920. godine, kada su ga na povratku iz Vučitrna ubili odmetnuti kačaci.

Teška prilike pratila su školstvo na Kosovu i Metohiji i za vreme Drugog svetskog rata. Krizna vremena jačaju svoj intezitet od kraja šezdesetih godina dvadesetog veka, sa početkom bujanja albanskog separatizma na Kosovu  i Metohiji, pa sve do danas što znatno otežava rad ove obrazovne ustanove pa i opstanak Srba u najvećoj srpskoj enklavi na putu od Severne Mitrovice do Gračanice.

Ipak, kako kaže direktor Srđan Zdravković, škola uprkos osetno manjem broju đaka, opstaje i odoleva braneći tradiciju i korene srpstva u Prilužju, koji potiču još pre kosovskog boja. Ona je svetionik prosvećivanja i opstajanja u zlim vremenima kroz koja se uglavnom prožimao njen rad.

Pisanom reči ovekovečen trag u vremenu

Osnovna škola „Vuk Karadžić“ poseduje i zavidnu dokumentaciju iz 1913. godine na osnovu koje se mogu pratiti rad i rezultati u opismenjavanju ali i drugi posredni i neposredni podaci o stanju razvoju i specifičnostima Prilužja iz tog vremena. Sačuvani su dnevnici, letopisi i ostala vredna dokumentacija.

O istorijatu škole govori knjiga „Srpske škole u Vučitrnu od 1828. – 1912.“ Olge Nikolić i „Srpske škole u Vučitrnu od 1828. – 1998.“ Miloša Đorđevića, Milovana J. Bogavca i Jasmine M. Parlić Božović. Studije su obuhvatilo celokupno školstvo u vučitrnskom kraju. Škola u Prilužju kao najstarija obrazovna ustanova u seoskoj sredini dobila je mesto koje joj pripada.

Kroz arhivska istraživanja u knjizi Olge Nikolić navedeni su brojni pisani tragovi i svedočanstva o počecima rada, teškim vremenima tokom izgradnje prve školske zgrade i prvim učiteljima.

Rad Miloša Đorđevića, Milovana J. Bogavca i Jasmine M. Parlić Božović, u nastavku studije, oslanja se, pre svega, i na bogatu arhivu škole u Prilužju kao i na dokumentaciji nadležnih prosvetnih ustanova i administrativnim upravama.

Piše: Dragiša Terentić