Petar Preradović

Hrvatski pesnik, slovenofil i general-major Autrougarske vojske srpskog porekla Petar Preradović rođen je 19. marta 1818.

Preradovići pravoslavni Srbi vode poreklo iz Stare Srbije, odakle su se u XVII veku, pre velike Seobe Srba, preselili u Bačku i nastanili u selu Leđen (danas Riđici) u gornjoj Bačkoj, između Baje i Sombora. U vreme preseljenja starešina zadruge Preradovića bio je sveštenik Srpske pravoslavne crkve. Većina muških članova porodice Preradović posvetila se u Vojnoj krajini vojnom pozivu.

Petar Preradović rodio se 19. marta 1818. godine u selu Grabovnici, đurđevačke regimente u srpskoj pravoslavnoj porodici Jovana Preradovića, austrijskog graničarskog oficira – zastavnika, rodom iz Grubišnog Polja u Vojnoj krajini, i majke Pelagije rođene Grivičić, iz Đurđevca. Kršten je Petar u pravoslavnoj crkvi u selu Mala Trešnjevica, kod koje su mu kasnije sahranjeni roditelji. Kumovao mu je oberlajtant Teodor Piščević iz Otrovaneca. Školovanje je započeo u Grubišnom Polju, pa nastavio u Đurđevcu i vojničkoj školi u Bjelovaru. Kad je umro Jovan Preradović, Petar je bio dete. Majka Pelagija koju često pominje u svojim pesmama, ostala je samohrana udovica.

Kada je napunio 12 godina, 1830. godine, Petar Preradović je upisan u Vojnu akademiju u Viner Nojštatu, gde je proveo narednih 8 godina. Tokom školovanja svi đaci te škole vođeni su kao rimokatolici, što je moglo da bude izmenjeno, na izričit zahtev pitomca. Međutim, do toga je retko dolazilo, pa su pravoslavni pitomci postepeno, odlaženjem na katoličke mise sa drugovima, bez formalnog pokatoličavanja, postepeno postajali rimokatolici. Tako je i Petar Preradović, kao dečak-pitomac kadetske škole, prećutno zapisan kao rimokatolik i iz pravoslavne veroispovesti preveden u katoličku, a da nije obavljen formalni čin konverzije. Njegova pripadnost rimokatoličkoj crkvi, kasnije je pojačana pošto su mu obe žene bile rimokatoličke veroispovesti.

Odmalena odvojen od porodice i školovan na nemačkom jeziku Petar Preradović je pokatoličen, ponemčen i skoro potpuno je zaboravio maternji jezik. Kada je 1838. godine po završetku Vojne akademije, posetio majku i sestru Mariju i jedva se sa njima sporazumevao.

Prva služba, po završetku Akademije, bila je u Milanu, gde se 1838. godine upoznao sa takođe austrijskim oficirom hrvatskim piscem Ivanom Kukuljevićem Sakcinskim koji je uticao na „povratak“ maternjem jeziku. Petar je do tada pravio poetske pokušaje samo na nemačkom jeziku. Prvu pesmu je napisao 1834. godine „Der brand von Neustadt“; lirski je opisao veliki požar u tom gradu. Petar Preradović svedoči u svojim pesmama, kako se prisećao reči svoje majke iz ranog detinjstva. Isti susret izvršio je hrvatski uticaj na Petra Preradovića i zainteresovao ga za složene političke i kulturne prilike u banskoj Hrvatskoj koja se kao deo Kraljevine Mađarske (Ugarske) nalazila u Austrijskom carstvu, i nešto kasnije u Austrougarskoj.

Prilikom prekomande u Zadar 1842. godine Petar Preradović se upoznao sa Spirodonom Spirom Dimitrovićem Kotoraninom, u čijoj kući su se često okupljali istaknuti dalmatinski Srbi. Na rastanku sa Spirom Dimitrovićem, Petar Preradović mu je obećao da će mu poslati pesmu na srpskom jeziku. Tako je nastala prva Preradovićeva pesma na maternjem jeziku Poslanica Špiri Dimitroviću.

Preradović je dobro primljen u srpskom Budimu, gde su nastali njegovi prvi književni koraci. Srpski kalendar „Dragoljub“ koji je izlazio u Budimu štampao je 1846. godine njegovu pesmu Elica, koja pokazuje da on izuzetno vlada narodnim srpskim jezikom. Iste godine januara, takođe budimski srpski list je objavio njegovu uspelu pesmu Početak ljubavi. Sa druge strane, naklonost ima još više među Hrvatima. Njegovom približavanju Hrvatima doprineli su Ljudevit Gaj i Stanko Vraz; prvi je (ponovo) objavio prvu njegovu pesmu u „Danici“, a sa drugi se dopisivao i vršio mu ispravke. Kada je 1847. godine Preradović stigao u Zagreb, među katoličkim i ilirskim krugovima je kao poznat bio – „jedva dočekan“ i uveden u književne krugove.

Po završetku Vojne škole 1838. godine , Petar Preradović, nakratko se video sa majkom i sestrom, da bi otišao na prvu službu u Milano, odakle je prekomandovan u Zadar. Od 1843. godine službuje u Dalmaciji među svojima, i tada je objavio prvu pesmu u „Dalmatinskoj zori“. Od 1847. godine je u Italiji gde učestvuje u ratovima. Ratne 1848. godine mislilo se da poginuo u borbama, pa mu je B. Šulek čak napisao nekrolog u 141. broju hrvatskih „Narodnih novina“. Po svojoj želji i zauzimanjem prijatelja 1849. prekomandovan je kada je postao kapetan, u Zagreb, gde je 1851. godine bio ađutant bana Josipa Jelačića. Javlja se on 1860. godine u Temišvaru, kao obrštar i komadant štaba, prenumerantom knjige Vuka Karadžića.

Iz Temišvara prekomandovan je u Arad, a posle ponovo u Beč. U čin pukovnika unapređen je 1859. godine, a posle ratova 1866. godine u čin generala. Za vreme manevara austrijske vojske 1868. godine u Bruku, upoznali su se srpski kapetan Ljubomir Uzun-Mirković (kao vojni posmatrač) i austrijski general Petar Preradović. Nakon jednog incidenta, kada je nemački kapetan javno ponizio jednog majora, ispred samog generala, obratio se kapetanu Ljubi – Preradović, rečima: „Tako je to moj brate Srbine! Ma gde da smo mi Srbi, svuda moramo trpiti!!!

Početkom 1871. godine bilo je izgleda da će Petar Preradović biti naimenovan za bana Banovine Hrvatske koja je bila u sastavu Kraljevine Ugarske i u sastavu Austrougarske. Međutim, 1872. je umro u 54. godini života.

Preradović se dva puta ženio, prvi put u Zadru 1848. godine sa Italijankom – Pavicom de Ponte, drugi put Nemicom – Emom Regnerovom. Posle smrti supruge Pavice 1855. godine, ostao je udovac sa dvoje male dece – Dušanom i Milicom. Ema je bila vaspitač njegove dece, kojom se oženio nakon deset godina. Imao je ukupno sedmoro dece. Njegovo potomstvo danas je nemačka, odnosno austrijska porodica fon Preradović. Njegova unuka Paula fon Preradović autor je teksta današnje austrijske himne.

Pod uticajem lektire počeo je pisati pesme, i to na nemačkom jeziku, na Akademiji 1834. godine. Čitav život proveo je u vojnoj službi u Beču i na području Vojne krajine, a književnošću se bavio koliko mu je dopuštala oficirska služba (imao je čin general-majora). Objavio je 1852. godine u „Nevenu“ odlomak iz svoje drame „Kraljević Marko“. Priključio se ilirskom pokretu u čijoj je „drugoj fazi“, uz Stanka Vraza i Ivana Mažuranića, postao najuticajniji pesnik. Pesmama izražava brigu za svoj jezik, privrženost slovenskoj koncepciji i iskreno rodoljublje.

Prva štampana pesma bila je „Zora puca, biće dana“, objavljena 1. januara 1844. godine, u prvom broju u Zori dalmatinskoj. Prva manja zbirka pesama štampana 1846. godine pod naslovom Prvenci. Napisao je 1856. godine svoju autobiografiju pod naslovom „Čerte moga života“; postoji i rukopis „Nacrt mog života“.