Stevan Hristić

Srpski kompozitor, dirigent, pedagog i muzički pisac Stevan Hristić rođen je u Beogradu 19. juna 1885. Godine.  Istaknuti je predstavnik poznoromantičarske stilske orijentacije u srpskoj muzici prve polovine 20. veka.

Rođen je u Beogradu kao stariji sin ministra i diplomate Koste Hristića i Leposave rođene Živadinović. Bio je unuk predsednika Vlade Nikole Hristića.

Svojom sveukupnom delatnošću je bio najistaknutiji kompozitor u Srbiji u prvoj polovini 20. veka. Prva muzička znanja stekao je u Mokranjčevoj školi, da bi potom studije nastavio u Lajpcigu. Posle kraćeg rada u Srpskoj muzičkoj školi boravio je u Rimu, Moskvi i Parizu. Pred Prvi svetski rat vratio se u Beograd i započeo dirigentsku aktivnost u Narodnom pozorištu i pedagošku delatnost u Srpskoj muzičkoj školi i bogosloviji. Između dva svetska rata dao je doprinos razvoju muzičkog života Beograda kao jedan od osnivača i prvi šef i dirigent Beogradske filharmonije, dirigent Beogradske opere, jedan od osnivača i prvih nastavnika Muzičke akademije u Beogradu.

Izabran je 1948. za dopisnog i 1950. za redovnog člana Srpske akademije nauka i rukovodio radom Muzikološkog instituta. Nakon Drugog svetskog rata, 1945. učestvovao je u osnivanju Udruženja kompozitora Srbije, čiji je bio dugogodišnji predsednik, takođe je bio i prvi predsednik Saveza kompozitora Jugoslavije osnovanog 1950. godine.

Hristićev opus nije velikog obima, ali uključuje opsežna dela: operu Suton, balet Ohridska legenda, oratorijum Vaskrsenje, više orkestarskih kompozicija (scenske muzike za pozorišne komade), dela iz oblasti duhovne muzike (Liturgija, Opelo), koncertne (Simfonijska fantazija za violinu i orkestar, Rapsodija za klavir i orkestar), kao i horske kompozicije (Jesen, Dubrovački rekvijem) i kamernu vokalnu liriku (manji broj dela: Bila jednom ruža jedna, Lastavica, Elegija, Veče na školju, Behar). Prvi put se pojavljuje kao pozorišni kompozitor 1907. godine u Beogradu, kada piše muziku za narodni komad „Čučuk Stana“, od Milorada Petrovića – Seljančice.

Mada je kompozitor započeo rad na baletu još krajem dvadesetih godina i prvi čin baleta izveo u vreme proslave povodom 25 godina svog rada, završio ga je tek posle Drugog svetskog rata. Premijera je bila u Narodnom pozorištu 29. 11. 1947. u postavci Margarite Froman, sa scenografijom Vladimira Žedrinskog i kostimima Milice Babić. Balet je uspeh doživeo i na brojnim gostovanjima u Edinburgu, Atini, Visbadenu i Salcburgu, Ženevi i Cirihu, Firenci i Beču, Kairu, Barseloni. Originalne postavke je imao je na skopskoj, zagrebačkoj i ljubljanskoj sceni, u Novom Sadu, Sarajevu, Rijeci, Mariboru, a 1958. izveden je i u moskovskom Pozorištu Stanislavskog i Nemirovič-Dančenka. Za moskovsku premijeru Hristić je dodao još neke numere, sačinivši tako konačnu verziju dela. Ohridska legenda je scenski izvođena više od 1300 puta, imala je 24 postavke (premijere i obnove), na kojima su angažovana četiri inostrana i deset jugoslovenskih koreografa (neki su se više puta obraćali ovom delu), a od toga je šest premijera realizovano u Beogradu. Integralno izvođenje i prvi snimak celokupne muzike baleta (prema redakciji partiture Dejana Despića iz 1985.) napravljeni su 2008. godine (dirigent Bojan Suđić, Hor i Orkestar Radio televizije Srbije), povodom obeležavanja pedesete godišnjice od smrti autora.

Zanimljivo je da, uprkos tome što je odlično poznavao orkestar, Hristić nema poseban afinitet prema simfonijskoj muzici. Ovoj oblasti posvetio je relativno mali broj dela, i to uglavnom slobodnije građe: uvertiru za Čučuk Stanu, simfonijsku poemu Na selu (prvi stav nedovršene simfonije) i dva koncertna dela, pisana vrlo efektno: Simfonijsku fantaziju za violinu i orkestar (1908), diplomski rad iz Lajpciga i Rapsodiju za klavir i orkestar (1942).

Među najznačajnije priloge razvoju srpske duhovne muzike ubrajaju se Hristićeva Liturgija i, naročito, Opelo u be-molu, u kojima se on slobodno služi poznoromantičarskom harmonijom i gradi gustu, mestimično polifono tretiranu fakturu horskog stava.