Prva srpska knjižara otvorena je u Novom Sadu

U  Novom Sadu je 2. juna 1790. otvorena prva knjižara, čiji je vlasnik Emanuel Janković nabavljao u Pragu knjige najznačajnijih svetskih pisaca, na nemačkom i francuskom jeziku. U svojoj štampariji u Novom Sadu štampao je katalog knjiga, prvi te vrste kod Srba.

Precizni podaci iz biografije Emanuila Jankovića do danas nisu poznati. Kao godina njegovog rođenja uzima se 1758. a mesto rođenja je Novi Sad, iako će on sam docnije da tvrdi da je rođen u Srbiji, u Beogradu. To je bilo iz istih onih razloga iz kojih je Dositej svojevremeno govorio da je rodom iz Srbije, da bi time potcrtao svoju pripadnost srpskom nacionu.

Emanuilo je sin Save Jankovića bogatog novosadskog trgovca i Sare, rođ. Miloradović. Od šestoro njihove dece, poznati su Emanuil i Jovan. Brat Jovan je kasnije bio ugledni novosadski trgovac, knjižar, izdavač i štampar. Osnovnu školu Emanuilo je završio u Novom Sadu, a verovatno i srednju, i to protestantsku.

Na dalje nauke Janković je otišao u Nemačku, na Univerzitet u Haleu, gde je upisao medicinu. Ipak, medicina nije predstavljala njegov pravi poziv, ona mu je samo pružala veću materijalnu sigurnost, dok  je Jankovića više privlačila knjiga, njoj se sav predavao u racionalističkom zanosu toga doba. Pored mađarskog i nemačkog, još kao dečak mogao je da se sporazumeva sa svojim vršnjacima pomalo i na grčkom i drugim jezicima. Tokom njegovog školavanja naučio je ruski, francuski, latinski i italijanski, takođe je poznavao osnove hebrejskog jezika.

Verovatno je bio iz imućnije porodice, pošto je raspuste provodio putujući po Italiji i Francuskoj i tako naučio jezike tih zemalja, što će mu posle pomoći u njegovom prevodilačkom radu. Bio je uspešan u svom naučnom radu, naročito iz oblasti fizike i matematike. Janković nije mogao lako kupiti knjige i štampariju. Postoje određena svedočanstva da mu je Dositej Obradović pomagao svojom ušteđevinom, kao i brojni Jankovićevi prijatelji i sugrađani. Imao je velikih poteškoća sa dozvolama za otvaranje štamparije. On ipak objavljuje nekoliko knjiga bez zvanične dozvole, prodaje ih u svojoj knjižari, možda i van nje. Moguće je da imao prećutnu saglasnost naših vlasti jer im je obećao da će knjige biti na nemačkom, mađarskom ili latinskom jeziku, a ne na srpskom.

Prema istraživanjima Vase Stajića postoji svedočanstvo da je objavio izvod iz jedne nemačke knjige Die Spietzruthen (Zašiljena šiba) i knjigu koja nosi naziv Die naturlich Tochter (Vanbračna kći).

 Od 1786. do 1789. godine Janković se još više posvetio izdavanju knjiga. Iako još nije bio pravi izdavač, tražio je i prevodio rukopise, kasnije ih pripremajući za štampu. Janković odlazi 1789. godine u Beč gde piše molbu da mu se odobri osnivanje štamparije u Beogradu i otvaranje knjižare. Želeo je da doprinese širenju nacionalne kulture i prosvete. Međutim, to mu državne vlasti nisu odobrile jer se to protivilo širenju germanskog duha. To je bio jedan od glavnih razloga što nije dobio dozvolu za otvaranje „ćirilične štamparije“ u Novom Sadu.

Godine 1788. Halsko prirodnjačko društvo, koje i danas postoji, bira ga za svoga člana i on se od tada potpisuje: „nature ispitatelneg družestva u Hali član“. Iako je njegovo početno opredeljenje bio naučni rad, Janković se opredeljuje za drugo zanimanje i 1789. godine se vraća kući sa namerom da otvori prvu srpsku štampariju. Nabavio je štampariju u Lajpcigu, dobio podršku od svog naroda i mitropolita Stratimirovića, i u Novom Sadu uz štampariju otvorio je i jednu knjižaru, sa katalogom knjiga i slika. Janković je 1790. godine otvorio ovu evropsku knjižaru koja se nalazila u blizini Kaulicijeve knjižare-knjigoveznice, na uglu Dunavske i današnje Zmaj-Jovine ulice. U knjižari su se nalazile knjige na njemačkom i francuskom jeziku kao i muzikalije i časopisi. O ugledu ove knjižare svedoči i prvoklasni Katalog svojstven otmenoj Evropi.

Međutim, nije smeo da štampa knjige na srpskom i rumunskom jeziku, jer je monopol nad štampanjem srpskih knjiga imao štampar Kurcbek u Beču. Kurcbek je za to dobio dozvolu od Josifa II i on se pokazao kao glavni Emanuilov neprijatelj. Na kraju će mu on konačno i stati na put i osujetiti nameru 1890. godine, kada se gasi štamparija u Novom Sadu. Uz rad na štampanju knjiga, Emanuilo je počeo prevoditi drame sa nemačkog i italijanskog jezika na srpski, a napisao je i jedan naučni traktat.