Stevan Todorović

Srpski Slikar Stevan Todorović umro je 22. maja 1925. godine u Beogradu. 

Rođen je 13. aprila 1832. godine u Novom Sadu. Roditelji su mu bili Jovan Todorović – Hercegovac, i Jelena, – Srbijanka, rođena u Belom Potoku a odrasla u Zemunu.

Od 1839. do 1846. godine živeo je u Segedinu, gde je završio osnovnu školu (učitelj mu je bio đakon Dimitrije Popović, brat od strica Đure Daničića) i pet razreda gimnazije. Godine provedene u segedinskoj gimnaziji veoma su značajne za formiranje njegove ličnosti. Otac ga je 1846. godine odveo u Beč, gde je upisao Licej, nameravajući da završi filozofiju. U Beču ga je zatekla „Revolucija“, a on da bi opstao razdvojen od roditelja i ostavši bez izdržavanja, ušao je u „đačku legiju“. Ta omladinska vojna formacija u Beču, brojala je 36.000 mladića, aktivno je vežbala. Po okončanju „Mađarske bune“ umro mu je otac Jovan 1849. godine, brigu o njemu je preuzeo stric Jovan koji se bavio pivarstvom.

Poseta stricu, kod koga se Todorović sa porodicom obreo po slomu revolucije avgusta 1849. godine, odrediće njegovo opredeljenje za slikarstvo. Naime, da golobradi sinovac više vremena poklanja crtanju i akvarelisanju nego poslovima u stričevoj pivari, bili su presudni da nastavi slikarsko školovanje u Beču (pored Beča, slikarstvo je studirao i u Minhenu). U Minhenu je boravio samo devet meseci 1853. godine. Stevan je pohađao Bečku slikarsku akademiju i privatno učio kod prof. Valdmilera. Kasnije on prelazi da uči kod poznatijeg prof. Rala, gde će se zadržati do 1855. godine. Radio je i porudžbine umesto profesora, kao na primer zidne slike na zgradi „Hejnrihof“, koja se nalazila preko puta bečke opere. Bio je tamo poznanik i prijatelj Vuka Karadžića, Branka Radičevića i Kornelija Stankovića. Steva je redovno pevao dok je slikao u ateljeu, i to kao školovani pevač, što je privuklo pažnju Stankovića. Razgovori o veštinama, muzici, slikarstvu i poeziji, o nacionalnim zadacima i ciljevima, o svemu što se za „hvatanje koraka sa naprednim narodima Evrope“ mora uraditi, koji su tada vođeni u kolu napredne mladeži u Beču, bitnije su uticali na umetničko i ljudsko formiranje mladog Todorovića nego celokupno njegovo slikarsko obrazovanje. O pravoj prirodi tih uticaja rečitije od svega svedočiće njegovo kasnije delovanje kao društvenog i nacionalnog radnika, kome po aktivnosti nema premca u srpskoj kulturi druge polovine XIX veka.

Kao svršeni akademac – umetnik Todorović se vratio u Novi Sad 1855. godine. Tu se upoznaje sa gimnazijskim profesorima Đorđem Natoševićem, Jovanom Đorđevićem i Gavrilovićem. Sa njima je kao istomišljenicima počeo da „gaji“ gimnastičko vežbanje u Velikoj novosadskoj srpskoj gimnaziji. Prelazi 1856. godine u Beograd prateći kao pevač, Kornelija Stankovića na njegovoj muzičkoj turneji po srpstvu. Oduševljen onim što je video i doživeo u središtu srpstva, rešio je da tu ostane. Definitivno se preselio 1857. godine, živeći po hotelima.

Te 1857. godine osnovao je Todorović u Beogradu, kod Markovića, prvu beogradsku Slikarsku školu, koja je radila do 1865. godine. Zbog velikog broja polaznika – učenika (preko 80), njeno sedište je preseljeno iz Raspopove kuće na Šancu, u „Turski han“, veću zgradu na Kraljevskom trgu. Među najpoznatije a i prve učenike spadaju Milan Kujundžić „Aberdar“ i Ljuba Kajević. Prvu izložbu tzv. „javni čas“ za polaznike te privatne umetničke škole tu je organizovao trećeg dana Uskrsa 1859. godine.

Svoja dela je izlagao u okviru paviljona Kraljevine Srbije na međunarodnoj izložbi u Rimu 1911. godine.

U Beogradu gde ubrzo pokreće „Prvo srpsko društvo za gimnastiku i borenje“ (beogradsko). Društvo je bilo aktivno dok on nije otišao u Italiju. Steva je bio preteča Sokolskog pokreta kod Srba.

Ulepšana predstava koju o Todoroviću i njegovim nastojanjima u Beogradu, da pored slikarstva srpskoj mladeži ponudi i ostale preke kulturne potrebe, pružaju u svojim zabeleškama i dnevnicima upravo oni koje je tada okupljao. Kada se ima na umu koliko je vremena posvećivao radu sa mladima, podučavajući ih u pevanju, glumi, gimnastici, onda postaje jasno zbog čega je njegova slikarska ostavština relativno skromna.

Živeo je i radio u Beogradu. Spada među najplodnije slikare romantičare u nas; naslikao je 30 istorijskih kompozicija, preko 300 portreta i oko 700 ikona. Ostao je „nezamenljiv hroničar beogradskog društva“ svog vremena. Ostavio je svoju autobiografiju u rukopisu. Dao je enormni doprinos u razvoju srpske kulture. Umro je 22. maja 1925. godine.

Početak njegovog umetničkog stvaranja vezan je za romantičarski ponesenu nacionalnu ideju, da bi se kasnije potpuno okrenuo akademskom slikarskom stilu.

Nakon venčanja 1864. godine sa ćerkom Matije Bana, Poleksijom, svadbeno putovanje u Firencu ubrzo je poprimilo karakter studijskog usavršavanja. Poleksija je u stvari bila mlada slikarka – jedna od njegovih najboljih učenica, koja se zatim usavršavala na Firentinskoj akademiji. Od direktora galerija Ufici i Piti dobili su dozvolu da mogu kopirati dela starih klasičnih umetnika (Rafaela, Ticijana, Rubensa). Valja istaći da će, tada urađeni predlošci pojedinih ikona, njihova ikonografska, kompoziciona i druga rešenja, predstavljati formalnu okosnicu celokupnog Todorovićevog kasnijeg ikonopisa.

Pošto je Todorović prosto bio zatrpan poslovima i porudžbinama za potrebe crkve, stiče se utisak da nije imao ni vremena ni volje da traga za novim likovnim rešenjima. Uostalom, dobro je poznato da su naručioci često obavezivali umetnike da posao obave na „podobije“, odnosno, po uzoru na neki svoj već uspešno obavljen rad. Ono što je Todorović radio kao ikonopisac i živopisac za potrebe Srpske pravoslavne crkve, jednako kao što je radila velika većina njemu savremenih srpskih slikara, predstavljalo je samo profesionalno obavljanje posla koji se nije protivio zahtevima bogosluženja i koji, očito, nije vređao opšti ukus.

Todorović je kao slikar postepeno, ali sve očitije plaćao danak svojoj preteranoj društvenoj angažovanosti, zapadao je u manir, varirao slična rešenja i koristio minulim radom, dobro proverenim efektima i potvrđenim vrednostima.

Osvedočenu vitalnost i nepresušnu želju da bude u centru zbivanja Todorović je tokom poslednjih decenija života zadovoljavao skupljanjem zasluženih priznanja, prihvatanjem i obavljanjem počasnih dužnosti više nego radnih zaduženja. Tih godina Todorović je čest i rado viđen član raznih ocenjivačkih komisija, žirija, odbora, svečanih skupova i mnogih sličnih radnih i počasnih tela. Njegovo ime i učešće u njima predstavljali su obično neku vrstu jemstva kvaliteta i ozbiljnosti.

Todorović je pripadao generaciji srpskih umetnika koja je u drugoj polovini XIX veka podizala Beograd i na mesto jedne turske varoši stvarala evropski grad. Skoro da nema oblasti društvenog, kulturnog i umetničkog delovanja, počev od muzike, teatra, sporta, zatim preko primenjenog stvaralaštva i pedagogije, do slikarstva, grafike, skulpture, čak i restauracije slika, u kome Steva Todorović nije ostavio dubok, najčešće pionirski važan, i stoga neizbrisiv trag.

Todorović je naslikao oko 300 portreta poznatih savremenika, među kojima su najpoznatiji portreti kraljice Natalije, kralja Milana Obrenovića, Kornelija Stankovića, Đure Daničića, Vladana Đorđevića i drugih. Zapažene su njegove kompozicije iz srpske istorije u crkvama u Negotinu i Smederevskoj Palanci.

Pored slikarstva kojim se dosledno bavio više od pola veka, Stevan Todorović je ostavio u srpskoj kulturnoj sredini zapažene tragove i u mnogim poljima vaspitnog i prosvetnog rada. Svestrano obrazovan i višestruko obdaren, erudita u pravom smislu te reči, on je podjednako revnosno službovao kao profesor gimnazije, vodio slikarsku, vajarsku i gimnastičku školu, rukovao mačevalačkom sekcijom. Bio je pokretač izgradnje Srpskog narodnog pozorišta, oprobao se kao glumac, reditelj i dekorater.