Savezničko bombardovanje Beograda razornije od nacističkog
Na pravoslavni Vaskrs, 16. aprila 1944. godine Beograd je u Drugom svetskom ratu bombardovala saveznička američka i britanska avijacija, navodno radi uništenja vojnih privrednih objekata i zgrada u koje su Nijemci smestili administraciju. U napadu je učestovalo 130, a sutradan skoro 600 bombardera. Bombe su bacane po sistemu „tepiha“, široko zahvatajući stambene četvrti, pa je pogunilo najmanje 1.160 civila, šest puta više nego od okupatorskih vojnika.
Saveznička bombardovanja Beograda na Uskrs, 16. i 17. aprila, 1944. godine sprovedena su u okviru anglo-američkih strategijskih vazdušnih napada vojnih ciljeva u neprijateljskoj pozadini, u nameri da se što više oslabi vojna moć nacističke Nemačke pred odlučujuću bitku za oslobođenje Evrope.
Glavnu ulogu u tim akcijama imale su vazduhoplovne snage američke 15. armijske grupe koje su krajem 1943. godine stacionirane na jugu Italije za zadatkom da vrše misije na Sredozemnom sektoru, od južne Francuske do Grčke.
Početkom 1944. godine primaran zadatak tih snaga bio je masovno uništavanje industrijskih objekata, saobraćajne infrastrukture i naftnih polja (u Rumuniji), a posebno onih fabrika koje su radile za potrebe glavnog postrojenja za izradu nemačkih aviona tipa „Meseršmit“ u Viner Nojštatu u blizini Beča. U skladu s tim, tokom marta i aprila 1944. godine preduzeta su intenzivna bombardovanja u Mađarskoj i Rumuniji.
U okviru ovih akcija, Beograd (sa Zemunom) je bombardovan kao sekundarni cilj. Usled loših vremenskih uslova bilo je neizvodljivo napasti prvobitno određene objekte u Rumuniji, zbog čega je plan promenjen i kao meta je određen Beograd. Udarnu silu činile su američke vazduhoplovne jedinice iz baze u gradu Fođi na jugu Italije, sa avionima tipa B-17 („leteća tvrđava“) i B-24 („Liberator“), čiji je broj iznosio više stotina.
Napad je izvršen sa velike visine po sistemu „tepih bombi“, a među najvažnijim metama su bili (nekadašnji) aerodrom kod Bežanije, industrijski objekti avio industrije, most na Savi i železnička infrastruktura.
U bombardovanjima 16. i 17. aprila na prostoru Zemuna pogođeni su razni objekti, među kojima i fabrike aviona „Ikarus“ i „Zmaj“, precizne mehanike i avio instrumenata „Teleoptik“, tekstila „Danubijus“, železnička stanica i aerodrom, dok su u Beogradu oštećene fabrika aviona „Rogožarski“ (u Knez Danilovoj ulici), hartije „Vapa“, štofova „Vlada Ilić“, pivara „Vajfert“, „rafinerija“ na Čukarici, Glavna železnička stanica, železničke stanice na Topčideru i Rakovici kao i brojni drugi objekti.
Zbog tadašnjih lošijih tehničkih mogućnosti u pogledu preciznosti bombardovanja, velike visine sa kojih su bombe bacane i sistema „tepih bombi“, Beograd je pretrpeo ogromna razaranja i materijalnu štetu —kao i prilikom nemačkog bombardovanja 6. aprila 1941. godine.
Pogođena je zgrada porodilišta u Krunskoj ulici (danas Zavod za zaštitu zdravlja studenata), Palata Albanija, Tehnički fakultet, Studentski dom, zgrada Pošte 2, Bajlonijeva i Kalenić pijaca, stambene zgrade oko fabrike Rogožarski, crkva Aleksandra Nevskog, više bolnica i zgrada humanitarnih ustanova kao i mnogi drugi objekti. Oštećeni su vodovod, kanalizacija i električna mreža.
Broj poginulih je, takođe, bio veliki. Prema pojedinim izvorima, pored vojnih žrtava stradalo je i 1.160 civila, dok su kasnija istraživanja, ograničena isključivo na dokumentaciju beogradskih grobalja, potvrdila stradanje 668 stanovnika Beograda. Broj pouzdano evidentiranih civilnih žrtava u Zemunu iznosi 154, dok je u logoru Sajmište, pogođenom 17. aprila, poginulo i ranjeno više stotina logoraša.
Bombardovanja Beograda izvršena su tokom aprila 1944. godine još 2 puta, a do oslobođenja grada još 8, ukupno 11. Uprkos činjenici da su meta savezničkih napada bili vojni ciljevi, sam grad i njegovo stanovništvo bili su u ovim akcijama izloženi velikim stradanjima. Vazdušni napadi na Uskrs 16. i 17. aprila 1944. godine bili su tom pogledu posebno razorni i svrstavaju se među najtragičnije događaje u istoriji Beograda tokom Drugog svetskog rata.
